Setna rocznica Plebiscytu Górnośląskiego

Na konferencji pokojowej w Paryżu w latach 1919 – 1920 postanowiono, że o przynależności państwowej Górnego Śląska przesądzi plebiscyt. Traktat wersalski wszedł w życie 10 stycznia 1920 r., a 11 lutego do Opola przybyła Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa, której zadaniem miało być przeprowadzenie i nadzór nad plebiscytem. Opole, postanowieniem artykułu 88 Traktatu Wersalskiego stał się siedzibą Międzysojuszniczej Komisji Rządzącej i Plebiscytowej, która składała się z przedstawicieli Francji, Wielkiej Brytanii i Włoch, a na jej czele stanął Francuz, gen. Henri Le Rond. Oficjalną instytucją reprezentującą interesy polskiej ludności Górnego Śląska i państwa polskiego na obszarze plebiscytowym był Polski Komisariat Plebiscytowy, na którego czele stanął, decyzją Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego, Wojciech Korfanty. Siedzibą Polskiego Komisariatu został hotel „Lomnitz” w Bytomiu. Z kolei Niemiecki Komisariat Plebiscytowy miał swoją siedzibę w Katowicach, a na jego czele stanął burmistrz Rozbarku Kurt Urbanek.

 

W połowie lipca 1920 roku gen. Le Rond powołał do życia podkomisję do opracowania regulaminu głosowania, w którym określono, m.in. sposób głosowania, termin i organizację głosowania, uściślał pojęcie górnośląskiego obszaru plebiscytowego oraz kategorie osób uprawnionych do głosowania. Pod koniec lutego Rada Najwyższa podjęła uchwałę o jednoczesnym głosowaniu emigrantów wraz ze stałymi mieszkańcami obszaru plebiscytowego, wyznaczając termin głosowania na dzień 20 marca 1921.

 

 

Rezultaty plebiscytu okazały się dla Polski niekorzystne. Spośród 1 221 274 uprawnionych do głosowania za Polską wypowiedziało się 479 365 osób (40,3 %), natomiast za Niemcami 707 393 osoby (59,7%). Głosowanie objęło 1573 gminy. Za przyłączeniem do Polski opowiedziały się 672 gminy (44,7%). Niemcy wygrali plebiscyt we wszystkich powiatach miejskich oraz w powiatach: głubczyckim, kluczborskim, kozielskim, opolskim i raciborskim, a także w przyłączonych do obszaru plebiscytowego częściach powiatów prudnickiego i namysłowskiego. 

 

 

Gdy ustalono, że Polsce miałyby przypaść tylko powiaty pszczyński i rybnicki oraz część katowickiego i tarnogórskiego, Polacy przystąpili do walki - ogłosili strajk generalny, a nastepnie w nocy z 2 na 3 maja 1921 r. roczpoczęli trzecie powstanie śląskie, na którego czele stanął jako dyktator Wojciech Korfanty. 

„Nie jestem już komisarzem plebiscytowym, ale jestem krwią z krwi, kością z kości Waszej, synem biednego ludu górnośląskiego, który od 20 lat cieszy się Waszym zaufaniem, który przez 20 lat walczy razem z Wami za prawa i wolności Górnego Śląska. 

Musimy zrzucić z siebie wszelkie ślady jarzma prusko-niemieckiego. Zwycięstwo osiągniemy za wszelką cenę i nie ma takiego mocarza na świecie, który by nas mógł okuć ponownie w kajdany germańskie.

Od tej chwili jesteście żołnierzami, postępujcie tak, jak honor żołnierski nakazuje. Zakazuje wszelkich gwałtów, grabieży, znęcania się nad ludźmi bez względu na ich język, wiarę i pochodzenie. Zachowanie się powstańców powinno być wzorowe, mienia, życia i zdrowia bezbronnych ludzi naruszać nikomu nie wolno”.

Miejsce postoju, 3 maja 1921 r. w rocznicę pamiętnej konstytucji.

 

Polskie plakaty plebiscytowe: