100 lat od uchwalenia Konstytucji Marcowej

100 lat temu, 17 marca 1921 roku Sejm Ustawodawczy przyjął Konstytucję, nazwaną później Marcową.

 

Dyskusja konstytucyjna po odzyskaniu przez Polskę niepodległości i debata nad kształtem polskiego parlamentaryzmu toczyły się w wyjątkowych okolicznościach – w trakcie trwania powstania wielkopolskiego, powstań śląskich i wojny polsko-bolszewickiej. Przyjęcie konstytucji w tak trudnym i niespokojnym czasie świadczyło o kulturze, dojrzałości politycznej, zdolności do refleksji i kompromisu ówczesnych parlamentarzystów. Uchwalenie konstytucji było dowodem stabilizacji państwa, co w czasie kampanii plebiscytowej na Górnym Śląsku było dowodem przekonującym wielu Ślązaków, że Polska nie jest państwem sezonowym.

 

Konstytucja składała się z 7 rozdziałów i 126 artykułów. Wprowadzała demokratyczne rządy, a najbardziej istotną częścią było określenie prerogatyw i wzajemnych relacji między władzą wykonawczą i ustawodawczą. Bardzo wzmocniono uprawnienia parlamentu, co stwarzało w Polsce klasyczny model ustrojowy republiki parlamentarna-gabinetowej.

Niewątpliwym osiągnieciem konstytucjonalistów Sejmu Ustawodawczego, i jak się okazało, trwałym elementem przyjmowanym i w późniejszych rozwiązaniach ustawowych było uznanie w pełni praw i wolności obywatelskich. Odwołując się do oczekiwanego od pokoleń odzyskania niepodległości, uznano to prawo za wynikające w sposób naturalny ze zbiorowego wysiłku całego suwerennego narodu:

 

„My Naród Polski, dziękując Opatrzności za wyzwolenie nas z półtorawiekowej niewoli, wspominając z wdzięcznością męstwo i wytrwałość ofiarnej walki pokoleń, która najlepsze wysiłki swoje sprawie niepodległości bez przerwy poświęcały, nawiązując do świetnej tradycji wiekopomnej Konstytucji 3-go Maja, dobro całej, zjednoczonej i niepodległej Matki-Ojczyzny mając na oku, a pragnąć jej byt niepodległy potęgę i bezpieczeństwo oraz ład społeczny utwierdzić na wiekuistych zasadach prawa i wolności, pragnąc zarazem zapewnić rozwój wszystkich jej sił moralnych i materialnych dla dobra całej odradzającej się ludzkości, wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej równość, a pracy poszanowanie, należne prawa i szczególną opiekę Państwa zabezpieczyć – tę oto Ustawę Konstytucyjną na Sejmie Ustawodawczym Rzeczypospolitej Polskiej uchwalamy i stanowimy”.

 

  

           Odezwa w sprawie uchwalenia konstytucji marcowej. (fot. Narodowe Archiwum Cyfrowe)